ظاهر شدن دانههای قرمز و تاولهای خارشدار روی پوست کودک میتواند برای والدین نگرانکننده باشد؛ بهخصوص اگر این ضایعات همراه با تب، بیحالی و کاهش اشتها باشند. یکی از بیماریهایی که معمولاً با چنین علائمی شناخته میشود، آبله مرغان است.
آبله مرغان یک بیماری ویروسی و بسیار مسری است که بیشتر در دوران کودکی دیده میشود؛ اما بزرگسالانی که قبلاً به آن مبتلا نشدهاند یا در برابر ویروس ایمنی ندارند نیز ممکن است به آن دچار شوند. این بیماری در بسیاری از کودکان سالم بدون مشکل جدی بهبود پیدا میکند، ولی در برخی افراد، بهویژه نوزادان، زنان باردار و افراد دارای ضعف سیستم ایمنی، میتواند خطرناک باشد.
شناخت علائم اولیه، آگاهی از زمان انتقال بیماری و رعایت مراقبتهای مناسب به کنترل انتشار ویروس و پیشگیری از عوارض کمک میکند. در این مقاله با علت آبله مرغان، مراحل بروز دانههای پوستی، روشهای درمان، زمان مراجعه به پزشک و راههای پیشگیری آشنا میشوید.
فهرست مطالب
-
آبله مرغان چیست؟
-
علت ابتلا به آبله مرغان چیست؟
-
آبله مرغان چگونه منتقل میشود؟
-
علائم آبله مرغان چیست؟
-
مراحل بیماری آبله مرغان
-
آبله مرغان در کودکان و بزرگسالان
-
درمان آبله مرغان چگونه است؟
-
مراقبتهای خانگی و تغذیه مناسب
-
عوارض احتمالی آبله مرغان
-
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
-
راههای پیشگیری و واکسن آبله مرغان
-
پرسشهای متداول
-
جمعبندی
آبله مرغان چیست؟
آبله مرغان یا Chickenpox یک بیماری عفونی است که بر اثر ویروسی به نام واریسلا زوستر (Varicella-Zoster Virus) ایجاد میشود. این ویروس از خانواده ویروسهای هرپس است و پس از ورود به بدن میتواند باعث تب و ایجاد بثورات پوستی خارشدار شود.
این بیماری در گذشته بیشتر در کودکان شایع بود و بسیاری از افراد پیش از بزرگسالی به آن مبتلا میشدند. با گسترش واکسیناسیون در کشورهایی که واکسن در برنامه ایمنسازی آنها قرار دارد، میزان ابتلا و عوارض بیماری کاهش یافته است.
یکی از ویژگیهای مهم آبله مرغان، ظاهر شدن ضایعات پوستی در مراحل مختلف است؛ یعنی ممکن است روی پوست فرد همزمان لکههای قرمز، برجستگیها و تاولهای پر از مایع دیده شود.
پس از بهبودی، ویروس از بدن کاملاً حذف نمیشود و میتواند بهصورت غیرفعال در سلولهای عصبی باقی بماند. فعال شدن دوباره آن در سالهای بعد ممکن است باعث بیماری زونا شود.
علت ابتلا به آبله مرغان چیست؟
عامل اصلی بیماری، ویروس واریسلا زوستر است. فردی که قبلاً به این ویروس مبتلا نشده و ایمنی کافی ندارد، در تماس با ویروس ممکن است بیمار شود.
پس از ورود ویروس به بدن، دورهای به نام دوره کمون وجود دارد. در این مدت فرد هنوز نشانههای واضح بیماری را ندارد، اما ویروس در بدن تکثیر میشود.
دوره کمون آبله مرغان چقدر است؟
دوره کمون معمولاً بین ۱۰ تا ۲۱ روز پس از تماس با ویروس است و در بسیاری از افراد حدود ۱۴ تا ۱۶ روز طول میکشد.
به همین دلیل، ممکن است فرد چندین روز پس از تماس با بیمار، تازه علائم بیماری را تجربه کند.
آبله مرغان چگونه منتقل میشود؟

آبله مرغان بیماری بسیار مسری است و به روشهای مختلف منتقل میشود:
۱. انتقال از طریق هوا و ذرات تنفسی
ویروس میتواند از طریق ذرات تنفسی فرد مبتلا، بهویژه هنگام تنفس، سرفه یا عطسه، به دیگران منتقل شود.
۲. تماس مستقیم با تاولها
تماس با مایع داخل تاولهای آبله مرغان نیز میتواند باعث انتقال ویروس شود.
۳. تماس نزدیک با فرد مبتلا
حضور طولانیمدت در محیط مشترک با فرد مبتلا، بهخصوص در فضای بسته، احتمال انتقال بیماری را افزایش میدهد.
فرد مبتلا از چه زمانی ناقل است؟
فرد مبتلا معمولاً از یک تا دو روز پیش از ظاهر شدن بثورات پوستی میتواند بیماری را منتقل کند و تا زمانی که تمام ضایعات تاولی خشک و دلمهبسته نشدهاند، ناقل باقی میماند.
در افرادی که واکسن زدهاند و ضایعات آنها بهصورت لکههای غیرتاولی ظاهر میشود، معیار پایان دوره واگیری ممکن است متفاوت باشد؛ معمولاً نبود ضایعه جدید طی ۲۴ ساعت ملاک مهمی است و باید با توصیه پزشک و دستورالعمل بهداشتی هماهنگ شود.
علائم آبله مرغان چیست؟
علائم آبله مرغان معمولاً پس از دوره کمون ظاهر میشوند. شدت بیماری در افراد مختلف متفاوت است.
مهمترین علائم عبارتاند از:
-
تب
-
خستگی و بیحالی
-
کاهش اشتها
-
سردرد
-
احساس ناخوشی عمومی
-
بثورات پوستی خارشدار
-
ایجاد تاولهای کوچک حاوی مایع
دانههای آبله مرغان چه شکلی هستند؟

ضایعات پوستی آبله مرغان معمولاً ابتدا به شکل لکههای قرمز کوچک ظاهر میشوند. سپس ممکن است برجسته شوند و به تاولهایی حاوی مایع شفاف تبدیل شوند. در ادامه تاولها خشک شده و دلمه میبندند.
این دانهها اغلب ابتدا روی صورت، قفسه سینه یا پشت ظاهر میشوند و سپس به سایر قسمتهای بدن گسترش پیدا میکنند. گاهی ضایعات در دهان، پوست سر یا نواحی تناسلی نیز دیده میشوند.
خارش یکی از آزاردهندهترین نشانههای بیماری است. خاراندن تاولها میتواند احتمال عفونت پوستی و باقی ماندن جای زخم را افزایش دهد.
مراحل بیماری آبله مرغان
آبله مرغان معمولاً چند مرحله دارد:
مرحله اول: دوره کمون
در این مرحله ویروس وارد بدن شده و تکثیر میشود. فرد معمولاً علامت مشخصی ندارد. این مرحله اغلب ۱۰ تا ۲۱ روز طول میکشد.
مرحله دوم: علائم اولیه
برخی افراد، بهویژه بزرگسالان، پیش از بروز دانهها دچار تب، سردرد، بیاشتهایی و خستگی میشوند. در کودکان ممکن است بثورات پوستی نخستین علامت واضح بیماری باشد.
مرحله سوم: ظاهر شدن بثورات
لکههای قرمز به برجستگی و سپس تاول تبدیل میشوند. در این مرحله ممکن است ضایعات جدیدی طی چند روز ظاهر شوند.
مرحله چهارم: خشک شدن تاولها
تاولها بهتدریج خشک شده و دلمه میبندند. وقتی همه ضایعات دلمه بسته باشند، فرد معمولاً دیگر ناقل بیماری نیست.
آبله مرغان در کودکان و بزرگسالان
آبله مرغان در کودکان سالم معمولاً خفیفتر از بزرگسالان است؛ بااینحال، شدت بیماری همیشه قابل پیشبینی نیست.
آبله مرغان در کودکان
در کودکان، تب، بیحالی و بثورات خارشدار از نشانههای رایج هستند. مراقبت از پوست، کوتاه نگه داشتن ناخنها، نوشیدن مایعات کافی و کنترل تب طبق توصیه پزشک اهمیت دارد.
والدین باید مراقب باشند کودک تاولها را نخاراند؛ زیرا این کار میتواند باعث عفونت باکتریایی پوست شود.
آبله مرغان در بزرگسالان
در بزرگسالان، بیماری ممکن است با تب و علائم عمومی شدیدتر همراه باشد و احتمال برخی عوارض مانند ذاتالریه بیشتر است.
بزرگسالانی که سابقه ابتلا یا واکسیناسیون ندارند و با فرد مبتلا تماس داشتهاند، بهتر است برای ارزیابی و دریافت راهنمایی پزشکی سریعاً اقدام کنند.
آبله مرغان در بارداری
ابتلا به آبله مرغان در دوران بارداری میتواند برای مادر و جنین خطراتی داشته باشد. خطر به زمان ابتلا در دوران بارداری و شرایط مادر بستگی دارد.
زنان بارداری که با فرد مبتلا تماس داشتهاند یا علائم بیماری در آنها ظاهر شده است، باید فوراً با پزشک یا متخصص زنان تماس بگیرند؛ حتی اگر علائم اولیه خفیف باشند.
درمان آبله مرغان چگونه است؟
در بسیاری از کودکان سالم، آبله مرغان بدون نیاز به داروی ضدویروس اختصاصی بهبود پیدا میکند. درمان معمولاً با هدف کاهش تب، خارش و ناراحتی بیمار انجام میشود.
بااینحال، افراد پرخطر ممکن است به درمان ضدویروسی نیاز داشته باشند.
۱. کنترل تب و درد
برای کاهش تب و درد، پزشک ممکن است استامینوفن را با توجه به سن و شرایط بیمار توصیه کند.
نکته مهم: به کودکان مبتلا به آبله مرغان نباید آسپرین داده شود؛ زیرا مصرف آن در کودکان مبتلا به عفونتهای ویروسی با خطر سندرم ری ارتباط دارد.
همچنین مصرف ایبوپروفن در آبله مرغان معمولاً توصیه نمیشود، مگر اینکه پزشک مشخصاً آن را مناسب بداند؛ زیرا نگرانیهایی درباره ارتباط آن با عفونتهای شدید پوستی وجود دارد.
۲. داروهای ضدویروس
داروهایی مانند آسیکلوویر (Acyclovir) در برخی بیماران، بهویژه افراد در معرض خطر عوارض، ممکن است تجویز شوند.
اثر این داروها به زمان شروع درمان وابسته است و معمولاً شروع زودهنگام آنها، اغلب در ۲۴ ساعت نخست پس از شروع بثورات، اهمیت دارد.
مصرف داروی ضدویروس باید با تشخیص پزشک باشد و برای همه کودکان سالم بهطور روتین لازم نیست.
۳. کاهش خارش پوست
پزشک ممکن است با توجه به شرایط بیمار، داروی ضدخارش یا آنتیهیستامین مناسب توصیه کند. استفاده از لوسیون کالامین یا حمام خنک نیز میتواند به کاهش ناراحتی کمک کند.
مراقبتهای خانگی و تغذیه مناسب در آبله مرغان

نکات مهم مراقبتی
-
بیمار استراحت کافی داشته باشد.
-
آب و مایعات کافی بنوشد.
-
ناخنهای کودک کوتاه نگه داشته شوند.
-
از خاراندن تاولها جلوگیری شود.
-
لباسهای نخی و گشاد پوشیده شود.
-
پوست با آب ولرم یا خنک بهآرامی شسته شود.
-
حوله، لباس و وسایل شخصی بیمار جدا باشد.
-
تا پایان دوره واگیری از مدرسه، مهدکودک و محیطهای عمومی دور بماند.
اگر ضایعات داخل دهان وجود دارند، غذاهای نرم و خنک ممکن است راحتتر تحمل شوند. نوشیدنیهای اسیدی یا غذاهای تند ممکن است درد و سوزش را بیشتر کنند.
آیا حمام کردن در آبله مرغان ممنوع است؟
خیر. حمام ملایم با آب خنک یا ولرم میتواند به کاهش خارش کمک کند. پس از حمام، پوست باید بدون مالش شدید و با حوله نرم خشک شود.
توصیه: از ترکاندن تاولها، کندن دلمهها و استفاده از مواد محرک یا درمانهای خانگی نامطمئن خودداری کنید.
عوارض احتمالی آبله مرغان
بیشتر افراد سالم بدون عارضه جدی بهبود پیدا میکنند؛ اما آبله مرغان همیشه یک بیماری بیخطر نیست. برخی عوارض ممکن است نیازمند درمان بیمارستانی باشند.
۱. عفونت باکتریایی پوست
این عارضه بهویژه در کودکانی که تاولها را میخارانند دیده میشود. قرمزی منتشر، گرمی، درد، تورم یا ترشح چرکی اطراف ضایعات میتواند نشانه عفونت باشد.
۲. ذاتالریه
عفونت ریه از عوارض مهم آبله مرغان است و در بزرگسالان، بهویژه افراد باردار یا دارای بیماری زمینهای، اهمیت بیشتری دارد. سرفه شدید، درد قفسه سینه و تنگی نفس از علائم هشداردهنده هستند.
۳. عوارض عصبی
در موارد نادر، ویروس میتواند باعث التهاب مغز یا مخچه شود. سردرد شدید، گیجی، اختلال تعادل، تشنج یا کاهش سطح هوشیاری نیازمند ارزیابی اورژانسی است.
۴. کمآبی بدن
تب، بیاشتهایی و زخمهای داخل دهان ممکن است نوشیدن مایعات را دشوار کنند. کاهش ادرار، خشکی دهان، گریه بدون اشک و بیحالی غیرمعمول میتوانند نشانه کمآبی باشند.
۵. عوارض در نوزادان و افراد دارای ضعف ایمنی
نوزادان، بهویژه در شرایط خاص پیرامون زمان زایمان، و افرادی که داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی مصرف میکنند، ممکن است به بیماری شدیدتری مبتلا شوند. این افراد باید حتی پس از تماس با بیمار، سریعاً ارزیابی پزشکی شوند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده علائم زیر، ارزیابی پزشکی ضروری است:
-
تب بالا یا تب طولانیمدت
-
بدتر شدن حال عمومی بیمار
-
قرمزی، گرمی، درد یا چرک اطراف تاولها
-
تنگی نفس یا سرفه شدید
-
سردرد شدید، گیجی، خوابآلودگی غیرعادی یا اختلال تعادل
-
استفراغ مکرر یا نشانههای کمآبی
-
بثورات همراه با خونریزی یا کبودی غیرمعمول
در صورت تشنج، کاهش هوشیاری، تنگی نفس شدید یا اختلال ناگهانی عصبی، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
اگر فرد مبتلا باردار است، نوزاد است یا سیستم ایمنی ضعیفی دارد، نباید برای مراجعه منتظر شدید شدن علائم ماند. بهتر است پیش از مراجعه حضوری با مرکز درمانی تماس گرفته شود تا از انتقال ویروس به دیگران جلوگیری شود.
راههای پیشگیری از آبله مرغان
واکسن آبله مرغان

واکسن آبله مرغان مؤثرترین راه پیشگیری از این بیماری و کاهش خطر ابتلا به شکل شدید آن است. این واکسن از نوع زنده تضعیفشده است و برنامه تزریق آن با توجه به کشور، سن و شرایط فرد متفاوت است.
سازمان جهانی بهداشت در کشورهایی که واکسیناسیون همگانی آبله مرغان را وارد برنامه ایمنسازی میکنند، برنامه دو دوزی را توصیه میکند. بااینحال، زمانبندی دقیق باید بر اساس برنامه ملی واکسیناسیون و دستورالعمل محصول تعیین شود.
چه کسانی باید درباره واکسن سؤال کنند؟
-
کودکانی که سابقه ابتلا یا واکسیناسیون ندارند
-
نوجوانان و بزرگسالان فاقد ایمنی
-
افرادی که در محیطهای پرخطر کار یا زندگی میکنند
واکسن زنده آبله مرغان برای برخی افراد، از جمله زنان باردار و بعضی افراد دچار نقص ایمنی، مناسب نیست. بنابراین پیش از تزریق باید وضعیت فرد توسط پزشک بررسی شود.
پیشگیری از انتقال در خانه و مدرسه
-
بیمار تا زمانی که همه ضایعات دلمه نبستهاند در خانه بماند.
-
از تماس با زنان باردار فاقد ایمنی، نوزادان و افراد دارای ضعف ایمنی خودداری شود.
-
دستها مرتب شسته شوند.
-
وسایل شخصی بیمار جدا باشد.
-
محیط بهطور مناسب تهویه شود.
-
اعضای خانوادهای که ایمنی ندارند، پس از تماس با بیمار درباره اقدامات پیشگیرانه با پزشک مشورت کنند.
اگر با فرد مبتلا تماس داشتهایم چه کنیم؟
اگر فردی سابقه ابتلا یا واکسیناسیون ندارد و در تماس نزدیک با بیمار قرار گرفته است، بهتر است در اسرع وقت با پزشک یا مرکز بهداشت مشورت کند. در برخی شرایط، واکسن پس از تماس میتواند از بیماری پیشگیری کند یا شدت آن را کاهش دهد؛ بهترین زمان تزریق معمولاً طی ۳ تا ۵ روز پس از تماس است. برای افراد پرخطر که امکان دریافت واکسن زنده را ندارند، ممکن است ایمونوگلوبولین اختصاصی در شرایط مشخص مطرح شود.
پرسشهای متداول درباره آبله مرغان
آبله مرغان چند روز طول میکشد؟
بیماری معمولاً حدود ۴ تا ۷ روز طول میکشد، اما خشک شدن کامل ضایعات و بهبود پوست ممکن است بیشتر زمان ببرد. دلمهها نیز ممکن است طی یک تا دو هفته بعد از خشک شدن از پوست جدا شوند.
آبله مرغان چند روز واگیردار است؟
فرد مبتلا معمولاً از یک تا دو روز پیش از شروع بثورات تا زمانی که تمام تاولها خشک و دلمهبسته شوند، ناقل است.
آیا آبله مرغان دوباره اتفاق میافتد؟
ابتلا معمولاً ایمنی طولانیمدت ایجاد میکند و ابتلای دوباره به آبله مرغان نادر است. بااینحال، ویروس در بدن باقی میماند و ممکن است سالها بعد به شکل زونا فعال شود.
آیا حمام کردن باعث پخش شدن دانهها میشود؟
خیر. حمام ملایم با آب خنک یا ولرم میتواند به کاهش خارش کمک کند. باید از مالش پوست و کندن دلمهها خودداری شود.
آیا آبله مرغان جای زخم باقی میگذارد؟
در بسیاری از افراد ضایعات بدون جای زخم دائمی بهبود مییابند. بااینحال، خاراندن، کندن دلمهها و عفونت باکتریایی میتواند احتمال باقی ماندن اسکار را افزایش دهد.
آیا بزرگسالان هم به آبله مرغان مبتلا میشوند؟
بله. هر فردی که ایمنی کافی نداشته باشد ممکن است مبتلا شود. بیماری در بزرگسالان میتواند شدیدتر باشد و خطر ذاتالریه و سایر عوارض در آنها بیشتر است.
آیا فرد واکسینهشده هم آبله مرغان میگیرد؟
بله، احتمال ابتلا پس از واکسیناسیون کاملاً صفر نیست؛ اما بیماری در بسیاری از افراد واکسینهشده خفیفتر است و ممکن است تعداد ضایعات کمتر و تب خفیفتری داشته باشند.
جمعبندی
آبله مرغان یک بیماری ویروسی مسری است که معمولاً با تب و دانههای خارشدار پوستی شناخته میشود. بیشتر کودکان سالم با مراقبت مناسب بهبود پیدا میکنند، اما بیماری در بزرگسالان، زنان باردار، نوزادان و افراد دارای ضعف سیستم ایمنی میتواند عوارض جدی ایجاد کند.
استراحت، نوشیدن مایعات، کنترل خارش، پرهیز از خاراندن تاولها و رعایت دوره قرنطینه از اقدامات مهم مراقبتی هستند. در موارد پرخطر، درمان ضدویروسی یا اقدامات پیشگیرانه باید با نظر پزشک انجام شود. واکسیناسیون نیز مهمترین راه پیشگیری از بیماری و کاهش احتمال ابتلا به شکل شدید آن است.