آستیگماتیسم چشم چیست؟
آستیگماتیسم یا Astigmatism نوعی عیب انکساری چشم است. در چشم طبیعی، قرنیه و عدسی به شکلی نور را هدایت میکنند که تصویر اجسام بهطور دقیق روی شبکیه تشکیل شود.
در افراد مبتلا به آستیگماتیسم، انحنای قرنیه یا عدسی در همه جهتها یکسان نیست. در نتیجه، نور بهجای تمرکز در یک نقطه دقیق، در چند نقطه یا در موقعیتهای متفاوت متمرکز میشود و تصویر ممکن است تار یا دچار اعوجاج باشد.
برای درک بهتر، میتوان شکل قرنیه طبیعی را به یک توپ گرد تشبیه کرد؛ درحالیکه قرنیه دارای آستیگماتیسم ممکن است انحنایی شبیه توپ بیضی داشته باشد.
آستیگماتیسم میتواند بهتنهایی یا همراه با نزدیکبینی و دوربینی وجود داشته باشد.
علت ایجاد آستیگماتیسم چشم چیست؟
مهمترین علت آستیگماتیسم، انحنای نامنظم قرنیه یا عدسی است. در بسیاری از افراد، این وضعیت از بدو تولد وجود دارد یا در دوران کودکی و نوجوانی آشکار میشود.
عوامل احتمالی عبارتاند از:
-
زمینه ژنتیکی و خانوادگی
-
شکل طبیعی قرنیه یا عدسی
-
برخی آسیبهای چشمی
-
بعضی جراحیهای چشم
-
بیماریهایی مانند قوز قرنیه (کراتوکونوس)
آیا استفاده زیاد از موبایل باعث آستیگماتیسم میشود؟
خیر. شواهد معتبر نشان نمیدهند که مطالعه در نور کم یا نزدیک نشستن به تلویزیون مستقیماً باعث آستیگماتیسم شود. البته استفاده طولانی از صفحهنمایش میتواند خستگی و خشکی چشم ایجاد کند.
علائم آستیگماتیسم چیست؟

علائم این عارضه ممکن است خفیف یا شدید باشند. برخی افراد آستیگماتیسم خفیف دارند و متوجه مشکل خاصی نمیشوند.
مهمترین علائم عبارتاند از:
-
تاری دید در فاصله نزدیک یا دور
-
کشیده یا سایهدار دیده شدن نوشتهها
-
سردرد، بهخصوص پس از مطالعه
-
خستگی و فشار چشم
-
نیاز به جمع کردن چشمها برای واضحتر دیدن
-
دشواری در دیدن اجسام هنگام شب
-
حساسیت یا ناراحتی هنگام نگاه کردن به نورهای شدید
این نشانهها اختصاصی آستیگماتیسم نیستند و ممکن است در مشکلات دیگری نیز دیده شوند. تشخیص قطعی فقط با معاینه چشم امکانپذیر است.
انواع آستیگماتیسم
آستیگماتیسم بر اساس محل و شکل اختلال انکساری دستهبندی میشود.
۱. آستیگماتیسم قرنیهای
در این نوع، انحنای قرنیه نامنظم است و نور بهدرستی روی شبکیه متمرکز نمیشود.
۲. آستیگماتیسم عدسی
در این حالت، شکل یا انحنای عدسی داخل چشم باعث ایجاد اختلال در تمرکز نور میشود.
۳. آستیگماتیسم منظم
در آستیگماتیسم منظم، دو محور اصلی انکسار معمولاً بر یکدیگر عمود هستند. این نوع اغلب با عینک یا لنزهای تماسی مناسب اصلاح میشود.
۴. آستیگماتیسم نامنظم
در این نوع، انحنای قرنیه در بخشهای مختلف الگوی نامنظمتری دارد. ممکن است با بیماریهایی مانند قوز قرنیه یا برخی آسیبهای قرنیه ارتباط داشته باشد و اصلاح آن به روشهای تخصصیتری نیاز داشته باشد.
آستیگماتیسم در کودکان
آستیگماتیسم در کودکان اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا کودک ممکن است متوجه تاری دید خود نباشد یا نتواند آن را بهدرستی بیان کند.
علائم احتمالی در کودکان عبارتاند از:
-
نزدیک کردن کتاب یا وسایل به چشم
-
جمع کردن چشمها هنگام نگاه کردن به تخته
-
سردرد پس از مطالعه
-
بیعلاقگی به خواندن
-
افت تمرکز یا دشواری در انجام تکالیف
-
کج کردن سر برای بهتر دیدن
آستیگماتیسم اصلاحنشده، بهویژه اگر در یک چشم بیشتر باشد، میتواند در دوران رشد بینایی به تنبلی چشم یا آمبلیوپی منجر شود.
به همین دلیل، معاینه دورهای چشم کودکان اهمیت دارد. اگر کودک علائم اختلال بینایی دارد، نباید تا زمان ورود به مدرسه برای معاینه صبر کرد.
روش تشخیص آستیگماتیسم
چشمپزشک یا متخصص بیناییسنجی با معاینه و آزمایشهای بینایی میتواند آستیگماتیسم را تشخیص دهد.
تست بینایی
در این آزمایش، فرد حروف یا نمادهای روی تابلو را از فاصله مشخص میخواند تا میزان وضوح دید بررسی شود.
تست انکسار چشم
در این روش، با استفاده از دستگاههای مخصوص، قدرت عدسی موردنیاز برای اصلاح بینایی مشخص میشود. فرد ممکن است از پشت دستگاهی به نام فوروپتر به حروف نگاه کند و گزینههای مختلف عدسی را مقایسه کند.
کراتومتری و توپوگرافی قرنیه
کراتومتری انحنای قرنیه را اندازهگیری میکند. توپوگرافی قرنیه نیز نقشهای دقیقتر از سطح قرنیه ارائه میدهد و در بررسی موارد نامنظم یا احتمال قوز قرنیه کاربرد دارد.
بسته به شرایط بیمار، ممکن است آزمایشهای تکمیلی نیز لازم باشند.
در نسخه عینک معمولاً سه بخش مهم وجود دارد:
| علامت | معنی |
|---|---|
| SPH | نمره کروی؛ نشاندهنده نزدیکبینی یا دوربینی |
| CYL | میزان آستیگماتیسم یا قدرت اصلاح استوانهای |
| AXIS | محور آستیگماتیسم، از صفر تا ۱۸۰ درجه |
نمره CYL چیست؟
عدد CYL میزان اصلاح موردنیاز برای آستیگماتیسم را نشان میدهد و بر حسب دیوپتر نوشته میشود. این عدد میتواند مثبت یا منفی باشد.
محور AXIS چه معنایی دارد؟
محور یا AXIS جهت اصلاح آستیگماتیسم را مشخص میکند و عدد آن بین صفر تا ۱۸۰ درجه است.
نکته مهم این است که نمره آستیگماتیسم بهتنهایی میزان سلامت چشم یا شدت همه مشکلات بینایی را نشان نمیدهد. تفسیر نسخه باید همراه با سایر اندازهگیریها و معاینه انجام شود.
روشهای درمان آستیگماتیسم
درمان به میزان آستیگماتیسم، شکل قرنیه، سن و نیازهای بینایی فرد بستگی دارد.

۱. عینک طبی
عینک یکی از رایجترین و سادهترین روشهای اصلاح آستیگماتیسم است. عدسی استوانهای مخصوص، مسیر نور را اصلاح میکند تا تصویر واضحتری روی شبکیه تشکیل شود.
مزیت مهم عینک این است که غیرتهاجمی است و نیاز به جراحی ندارد.
۲. لنز تماسی
برای برخی افراد، لنز تماسی گزینه مناسبی است. لنزهای توریک برای اصلاح بسیاری از انواع آستیگماتیسم طراحی شدهاند.
در مواردی که آستیگماتیسم نامنظم است، ممکن است لنزهای سخت نفوذپذیر به گاز یا لنزهای تخصصی اسکلرال پیشنهاد شوند.
رعایت بهداشت لنز اهمیت زیادی دارد؛ خوابیدن با لنز نامناسب یا تمیز نکردن آن میتواند خطر عفونت قرنیه را افزایش دهد.
۳. جراحی لیزیک و PRK
برخی افراد واجد شرایط میتوانند از جراحیهای اصلاح عیوب انکساری مانند LASIK یا PRK استفاده کنند. در این روشها، شکل قرنیه با لیزر تغییر داده میشود تا نور بهتر روی شبکیه متمرکز شود.
همه افراد برای جراحی مناسب نیستند. ضخامت و شکل قرنیه، ثبات نمره چشم، خشکی چشم و وضعیت سلامت عمومی باید بررسی شود.
۴. لنزهای داخل چشمی
در شرایط خاص، پزشک ممکن است روشهای جراحی مبتنی بر لنز داخل چشمی را بررسی کند. انتخاب این روش به شرایط چشم و وجود مشکلات دیگری مانند آب مروارید وابسته است.
نکته مهم: عینک و لنز آستیگماتیسم را از نظر ساختار چشم درمان نمیکنند؛ بلکه دید را اصلاح میکنند. جراحی نیز برای همه افراد مناسب نیست و میتواند عوارضی داشته باشد.
آیا آستیگماتیسم قابل پیشگیری است؟
در بیشتر موارد، آستیگماتیسم به شکل طبیعی قرنیه یا عدسی و عوامل ژنتیکی مربوط است؛ بنابراین روش اثباتشدهای برای پیشگیری از ایجاد آن وجود ندارد.
بااینحال، رعایت نکات زیر به حفظ سلامت چشم کمک میکند:
-
معاینه منظم چشم
-
استفاده از عینک محافظ هنگام فعالیتهای پرخطر
-
پرهیز از مالیدن شدید چشمها
-
رعایت بهداشت لنزهای تماسی
-
مراجعه به پزشک در صورت تغییر محسوس دید
اگر نمره چشم بهسرعت تغییر میکند یا آستیگماتیسم نامنظم تشخیص داده شده است، بررسی احتمال قوز قرنیه اهمیت دارد.
پرسشهای متداول درباره آستیگماتیسم چشم
آیا آستیگماتیسم خطرناک است؟
در بیشتر موارد، آستیگماتیسم یک عیب انکساری قابل اصلاح است و خطر جدی برای چشم ایجاد نمیکند. بااینحال، در کودکان اصلاحنشدن آن میتواند به اختلال رشد بینایی منجر شود.
آیا آستیگماتیسم باعث نابینایی میشود؟
آستیگماتیسم معمولی بهخودیخود باعث نابینایی نمیشود. اما مشکلات زمینهای مانند قوز قرنیه یا اختلال بینایی اصلاحنشده در دوران کودکی ممکن است پیامدهای مهمی داشته باشند.
آیا آستیگماتیسم درمان قطعی دارد؟
عینک و لنز دید را اصلاح میکنند، اما شکل قرنیه را تغییر نمیدهند. جراحیهای اصلاح عیوب انکساری میتوانند آستیگماتیسم را در افراد واجد شرایط کاهش دهند یا اصلاح کنند؛ بااینحال نتیجه برای همه تضمینشده نیست.
آیا آستیگماتیسم با افزایش سن بدتر میشود؟
نمره آستیگماتیسم ممکن است در طول زندگی تغییر کند، ثابت بماند یا در بعضی افراد افزایش یابد. تغییر سریع یا غیرمعمول نیازمند بررسی چشمپزشکی است.
آیا آستیگماتیسم باعث سردرد میشود؟
بله، در برخی افراد تاری دید و تلاش مداوم برای واضح دیدن میتواند باعث خستگی چشم و سردرد شود.
آیا میتوان با آستیگماتیسم رانندگی کرد؟
در صورت اصلاح مناسب بینایی و داشتن دید کافی مطابق مقررات رانندگی، بسیاری از افراد میتوانند رانندگی کنند. اگر دید شبانه تار است یا چراغها پخش دیده میشوند، پیش از رانندگی باید معاینه انجام شود.
آیا ورزش یا تمرین چشمی آستیگماتیسم را درمان میکند؟
خیر. شواهد علمی معتبری وجود ندارد که تمرینهای چشمی بتوانند انحنای نامنظم قرنیه را اصلاح کنند.
جمعبندی
آستیگماتیسم چشم یکی از عیوب انکساری شایع است که به دلیل انحنای نامنظم قرنیه یا عدسی ایجاد میشود. تاری دید، سردرد، خستگی چشم و دشواری دید در شب از نشانههای احتمالی آن هستند.
تشخیص این عارضه با معاینه چشم و آزمایش انکسار انجام میشود. عینک و لنز تماسی از روشهای رایج اصلاح آن هستند و در برخی افراد واجد شرایط میتوان از جراحیهای لیزری استفاده کرد.
توجه به معاینه چشم کودکان اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا تشخیص زودهنگام و اصلاح مناسب میتواند از مشکلات رشد بینایی جلوگیری کند.